Beyin Axını Nədir?

Beyin axını, yaxşı təhsil almış və ya karyerasında çox yüksək yerlərə gəlmiş, iş və tədqiqat sahəsində çox güclü olan şəxslərin inkişaf etmiş ölkələrə işləmək və ya yerləşmək üçün köçməsinə deyilir. Çox yüksək peşəkar xüsusiyyətlərə malik olan şəxslərin və bu fərdlərin sahib olduğu daxili gücün işləmək məqsədi daşıyaraq yaşadıqları ölkələrindən ayrılaraq daha inkişaf etmiş ölkələrə köçməsi vəziyyətidir. Beyin axını hərəkatında daha çox mühəndislər, alimlər, həkimlər və digər peşə sahibləri yer alır. Bu anlayışla bağlı beynəlxalq səviyyədə qəbul edilmiş bir tərif mövcuddur. Bu tərifə uyğun olaraq, köçün iki ölkə arasında olması bildirilir. Ancaq iki bölgə arasında ediləcək olan köç hərəkatı da beyin axını olaraq sayılır. Məsələn, bir ölkənin inkişaf səviyyəsi fərqlilikləri olan bölgələri arasında da bu tərif istifadə edilir. Bu tərifdən yola çıxaraq beyin axınını, ölkələrarası və yaxud eyni ölkə daxilində olan müxtəlif bölgələr arasındakı inkişaf səviyyəsi fərqlərinin də səbəb olduğu, lakin davamlı olaraq inkişaf etmişə doğru irəliləyən insan köçü olaraq təyin etmək daha doğru olacaqdır.

Ölkələr və ya bölgələr arasında yaşanan bu köç hərəkatının əhəmiyyətli olan iki sərmayəsi var. Bu sərmayələrdən birincisi əmək, digəri isə təhsil səviyyəsi olaraq göstərilir. Ümumi mənada peşəkar insanların, mütəxəssislərin və alimlərin hərəkətləri olaraq da təyin edilir. Bu köç hərəkatında ən vacib nöqtə, daha az inkişaf etmiş bir ölkə və ya bölgədən inkişaf etmiş ölkə və ya bölgəyə köç etməyin gərəkli olmasıdır. Bu hadisəni izah edərkən xüsusi təhsili əsla unutmamaq lazımdır. Dövrümüzdə bu qənaət bir problem olaraq da görülür. Bir ölkə və ya bu ölkədəki bölgədə sosial və iqtisadi baxımdan inkişaf üçün məcburi və xüsusi insan gücü itkisi olaraq da deyilir. Bu vəziyyət daha az inkişaf etmiş ölkələri iqtisadi və sosial baxımdan inkişaf və buna bənzər sahələrdə təsirsiz bir vəziyyətə gətirir.

Beyin Axınının Qarşısı Necə Alına Bilər?

İnsanları ölkədə saxlaya bilmək üçün səmimi və tutarlı olunmalı, inkişafa əlverişli bir kütlə mədəniyyəti olmalıdır. Ən əsası da insanların ümidi olunmalıdır. Fərdlər orta və ya daha yüksək səviyyələrdə xoşbəxt olub, gələcəyə daha müsbət baxa biləcəklər. Qarşılıqlı təsirin və iştirakçılığın bütün sosiologiya tərəfindən paylaşılması olduqca vacibdir. Eyni zamanda universal standartlara uyğun şəkildə istehsal edə bilən şirkətlərin sayının artması da lazımdır. Bu şəkildə ekosistemi o paraleldə inkişaf etdirmək mümkün olacaqdır. Bu inkişaf pillələri və digər bütün sosial ünsürlər mövcud olduğu müddətcə beyin axını ilə gedən insanları geri çəkmək imkanı da bir o qədər yüksək olur. Bir ölkə beyin axını hərəkatı ilə insan itirirsə, ilk növbədə sivilizasiyaya verdiyi töhfəni əvvəlcə öz xalqına izah etməlidir. Çünki bunun qarşılığı olan “sərt güc” dediyimiz anlayış, bir ölkənin topu, tüfəngi, sərmayəsi, insan sayı kimi parametrlərini ancaq yumşaq güc ilə inkişaf etdirə bilər. Ölkənin sivilizasiyaya verdiyi töhfəni dünyaya sübut edib, ölkənin nüfuzunu yüksəldərək, ilk növbədə nüfuzunu öz xalqına izah edərək bunu ictimai diplomatiya ünsürü olaraq göstərməsi gərəkir. Xaricdə işləyən və yaşayan insanlar, digər mədəniyyətləri ifadə edəcək və bunu lobbiçilik, təbliğat fəaliyyətləri ilə dəstəkləyəcək. Bununla birlikdə bir ekosistem formalaşacaq və ölkə mədəniyyəti və qərar qəbuledicilərin bunu dəstəkləməsi, xalqın bunu mənimsəməsi lazımdır. Bunun nəticəsində ortaya yaxşı şirkətlər, yüksək əlavə dəyərə malik məhsullar, zəngin və firavan bir ölkə və hüzur içində bir ölkə təsəvvürü çıxacaqdır. Ancaq bu silsilələrin davam etdirilməsi ilə beyin axını hərəkatı nəticəsində yaranacaq olan əhali azalmasının qarşısı alına bilər.