Ölkələr və Şirkətlər; İxracat Anlayışı

1. İxracat Anlayışı

Rəqabətin gərgin yaşandığı günümüz dünyası üçün ən vacib uğurlu yollardan biri ixracatdır. Günümüz ticarət anlayışında ixracat məfhumunda fərqli yanaşmalar mövcuddur; bu yanaşmalar bəzən ölkələr tərəfindən, bəzən isə o ölkənin daxilindəki şirkətlər tərəfindən ələ alınır. Şirkətlər başqa şirkətlər və ya ölkələrlə razılaşaraq ixracat və ya idxalat ilə ticarət edirlər, bunun müqabilində satan şirkətə və onun yerləşdiyi ölkəyə pul axınını təmin edirlər.

1.2 Şirkətlərə Görə İxracat

Şirkətlər məhsullarının insanlar tərəfindən nə qədər tələb edildiyinə baxırlar. Bir ölkədə yerləşən çox məşhur bir market şəbəkəsini düşünərsək, ixracat edən ölkədən o mağazaya 1 həftə üçün 20 paket çips gətirilərsə və 1 həftə ərzində 20 çips paketindən neçə dənəsinin neçə gündə alındığı və ya nə qədər tələb olduğu kimi araşdırmalar aparıla bilər. Bu səbəbdən ixracat edən ölkənin şirkəti sifarişləri buna uyğun olaraq artıra bilər.

Şirkətlərə görə ixracat, iki şirkət arasında və ya toplu sifariş əsasında həyata keçirilən ticarət fəaliyyəti ilə idarə olunan sistemə deyilir. Bəzi şirkətlər ixracat edə bilmək üçün xarici ölkələrdə olmayan məhsullara və ya yeni fərqli fikirlərlə ortaya çıxa biləcək məhsullara mərkəzləşirlər. Burada isə istehsal faktorlarından olan sahibkar (girişimçi) faktoruna müraciət edilir. Sahibkarlar fikirlərini şirkətə açırlar və şirkətin bu məhsulu istehsal etməyə qərar verməsi və reklamla bazara çıxarması prioritetdir. Xarici ölkədəki istehlakçı isə o məhsulun ona verəcəyi faydanı maksimum şəkildə hiss etmək və o məhsulu alma ehtiyacına girir. Bu sistem bir tarazlıqdır; şirkət ixracat yolu ilə əvəzində aldığı xarici valyuta ilə yeni sifarişləri tamamlayır və yenə fərqli bir ölkəyə ixracatını edir. Ölkələrə faydası isə iqtisadiyyata töhfə verməkdir, ancaq bir ölkə ixracatdan daha çox idxal məhsulu alırsa, o iqtisadiyyat pis bir yoldadır. Şirkətlər nə qədər çox istehsal edib beynəlxalq bazara satış edərsə, bir o qədər yaxşı ixracat edirlər.

1.2.1 İxracat Etməyin Şirkət Üçün Faydaları və ya Riskləri Nələrdir?

• 1. Satışları və mənfəəti artırmaq.
• 2. Dünya bazarlarından pay əldə etmək.
• 3. Daxili bazardakı müştərilərdən asılılığı azaltmaq.
• 4. Məşğulluq təmin etmək.
• 5. Mütəxəssisləri tanımaq.
• 6. Rəqabət gücü təmin etmək.
• 7. Satış əməliyyatlarının təxmin edilən səviyyədən aşağı qalması.
• 8. Təxmin edilən rəqabət səviyyəsinin artması.
• 9. Hədəf ölkədən gəlir dönüşümünün məhdudlaşdırıla bilməsi.
• 10. Bazar dalğalanmalarının mənfəətə zərər verməsi.
• 11. İxrac edilən məhsulun xarici bazarda qəbul edilməməsi.
• 12. Ödənişin edilməməsi.
• 13. Müqavilə mübahisələrinin məhkəməyə verilməsi.

Bir ölkə daxilində müəyyən şirkətlər gözləniləndən daha çox ixracat edirlər. Bu vəziyyət Türkiyə üçün də keçərlidir.

Tacirlər, şirkətlər qədər ixracat edə bilməsələr də, xaricə satış həyata keçirə bilirlər. Bu imkan dövlət tərəfindən təmin edilir və tacir statusu daşıyan şəxslər ticarət fəaliyyətlərini həyata keçirərkən dövlət tərəfindən qarşılığı alınır.

1.3 Ölkələrə Görə İxracat

Türkiyənin 2018 və 2019-cu illərdə etdiyi ümumi ixracat 2018-ci ildə Dollar bazında 168 milyard, 2019-cu il ixracatı isə Dollar bazında təxminən 171.5 milyarddır.

Ölkələrə görə ixracat ictimai şirkətlər və kooperativlər vasitəsilə həyata keçirilir. Bu vəziyyət şirkətlərə öz ticarət fəaliyyətləri daxilində ixracat etməyi mümkün edir. Ölkələr öz şirkətlərinə imkanlar təqdim edir və şirkətlər bu imkanları qanuna uyğun olaraq həyata keçirdikdə ölkəyə xarici valyuta gəliri təmin edirlər. Tacirlər üçün də eyni sistem keçərlidir, lakin tacirlər adətən böyük ixracatlar etmək əvəzinə daha kiçik miqyaslı ixracatlar edirlər. Ölkələr üçün ixracat sistemi bir qazanc sistemi olaraq görünür.